AMED – Xana Axpar Belediyesi’nin mahalle mahalle dolaşarak arşivini oluşturduğu dengbêjlerden biri olan Tahsin Ulus, 53 yıldır sürdürdüğü dengbêjliğin kendisi için bir aşk olduğunu kaydetti.

 

Kürt kültürünün taşıyıcı sütunlarından bir olan dengbêjlik geleneği, asimilasyon, modernizmin kazanç ve popüler kültür baskısı nedeniyle kuşaktan kuşağa aktarılmada gün geçtikçe zorlaşıyor. Geleneğin yaşatılması için önemi her defasında vurgulansa da bu konuda etkili projeler üretilememesi eleştiri konusu oluyor. Xana Axpar (Çınar) Belediyesi, dengbêjlik geleneğinin yok olmaması için ilçe sınırları içerisinde bulunan dengbêjleri tespit etmek, kaydını ve eserlerinin arşivini oluşturmak amacıyla bir çalışma başlattı. Çalışma kapsamında dengbêjlerin hayat hikâyeleri, eserleri ve bunları seslendirmeleri görüntülü kayıt altına alınıyor.

 

Aşk, kahramanlık, toplumsal acılar ve Kürt sözlü edebiyatının anlatıldığı dengbêjlik geleneği temsilcilerinden biri de, Kufriyê (İnanöz) Mahallesi’nde yaşayan 68 yaşındaki Tahsin Ulus. Belediyenin oluşturacağı arşivde yerini alan Ulus, Qerejdax'in (Karacadağ) eteklerindeki kültürel havzaya dahil olan köyünde yaşamını sürdürüyor. Kendisi gibi müzisyen olan ve bağlama çalan oğlu Serhat'ın ezgileri ile kendi ezgilerinin karıştığı kilamlarını dillendiriyor. 

 

Ulus ve eşinin en sevdiği kilam ise Qerejdax bölgesinde yaşanan önemli Kürt aşk efsanelerinden birini anlatan Adûle ile Dewrêş Evdî'nin kilamı. 18'inci Yüzyılın sonlarında yaşanan Adûle ile Dewrêş Evdî'nin aşkını sedasıyla günümüze taşıyan Ulus, dengbejliğe 15 yaşında adım attı. Çevresindeki dengbêjlerden etkilenen ve kendi kendine geleneği öğrenen Ulus, 53 yıldır geleneğin temsilcilerinden biri haline geldi. Dengbêjliğin toplumsal rağbet gördüğü dönemlerde dengbêj divanlarının aranan isimleri arasında yer alan Ulus, ailesinden birçok kişinin müzikle ilgilendiğini belirtti. Ulus, Fadilê Kufrayî ve Şakiro gibi isimlerden feyz aldığını belirterek, “Onları dinliyorduk. Şarkı söyleme biçimleri, tarzları hoşumuza gidiyordu, biz de söylüyorduk. Çobanlık yaparken yaylalarda, ovalarda seslendiriyorduk” dedi.

 

Ulus, elektriğin olmadığı dönemde köyde komşularıyla bir araya geldiklerini ve kilamlar seslendirdiklerini kaydetti.

 

‘DENGBÊJLİK BENİM İÇİN BİR AŞK’ 

 

Dengbêjliğin kendisi için aşk olduğunu kaydeden Ulus, “Aşk olmasa söyleyebilir miydim? Sevdiğimden, merakımdan söylüyordum. Keyfimiz geldikçe söylüyorduk. Yaşlandıktan sonra insanın hafızası yavaş yavaş zayıflıyor ama yine de çok fazla aklımda var, söylüyorum” diye konuştu.

 

Ulus, dengbêjliğin sevildiğini ve bu nedenle geleneğin devam edeceğine inandığını belirtti. Bundan sonraki süreçte ömrü yettikçe kilamlar seslendirmeye devam edeceğini sözlerine ekleyen Ulus, bunu genç nesillere de aktaracağını kaydetti.

 

Xana Axpar Belediyesi Kültür, Sanat ve Sosyal İşler Müdürlüğü Müzik Eğitmeni Veysel Atalay, dengbêjlik kültürünün kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olduğuna dikkat çekerek, bu kültürü sürdürebilmek adına böylesi bir arşiv çalışması yürüttüklerini kaydetti. Dengbêjlik geleneğinin yavaş yavaş tükendiğini belirten Atalay, “O nedenle bu çalışmaya başladık ki, gençler görüp feyz alsınlar. Gittiğimiz yerlerde sadece dengbêjler değil; küçük şarkıcılarımız, genç sanatçılarımız da var. Bağlama/tambur çalanlar, kendi şarkılarını söyleyenler var. Yine kadın dengbêjlerimiz var. Sorup araştırıyoruz. Xana Axpar’ın çok fazla köyü var. Bu köylerimizde kültürel cevherin var olduğunu biliyorduk. Yavaş yavaş onlar da ortaya çıkmaya başladı” şeklinde konuştu.

 

‘KÜLTÜRÜMÜZ DENGBÊJLİKTEN BAŞLAR’

 

“Kültürümüz dengbêjlikten başlar; dengbêjlikten şarkıcılığa, enstrüman çalmaya kadar uzanır” diyen Atalay, dengbêjlik kültürünü yaşatma çağrısında bulundu. Bu yönlü çalışmaların her yerde genişletilmesi gerektiğini vurgulayan Atalay, “Kürtler olarak bu kültüre sahip çıkıyoruz; o yüzden bu çalışmaya başladık. Tüm belediyelerimiz böylesi çalışmalar yürütebilir. Belki başka fikirlerde ortaya çıkar. Eksikliğimiz varsa, el atabilirler; birlikte ortaya daha büyük işler çıkarabiliriz” diye konuştu.

 

MA / Rukiye Payiz Adıgüzel