Şirnex’in Hezex (İdil) ilçesi ile Basa (Güçlükonak) ilçeleri arasında bulunan Botan Vadisi, havaların ısınmasıyla birlikte renk cümbüşüne döndü. Bu yıl yağışların uzun sürmesi nedeniyle geç açan gelincik ve papatyalar vadide kartpostallık görüntüler oluşturdu. Vadinin yakınında bulunan Bafê köyündeki Kelha Elodîno, papatya ve gelinciklerle birlikte doğa ve tarihi bir noktada buluşturuyor. Kuş seslerinin yankılandığı vadinin dört bir yanındaki meşe, menengiç ve çınar ağaçları ise görsel şölene eşlik ediyor. 

 

TEHDİT ALTINDA 

 

Doğal sit alanı olmayan vadide bilinçsiz doğa turizmi nedeniyle tehlikeler oluşuyor. “Şırnak’ta bir yer” adı altında sanal medyada videoların dolaşıma sokulmasından sonra vadiye birçok ilden gezi turları yapılmaya başlandı. Turlarla gelen “piknikçiler” vadide bulunan bağ ve bahçelere zarar verdiği gibi, uzun yıllar kaybolmayan çöplerini ise vadide bırakıyor. Bunun yanında ise Qesra Elodîno’dan geriye kalan duvarlara tırmanarak, her geçen gün daha da zarar görmesine neden oluyor. 

 

ELODÎNO KİMDİR?

 

Osmanlı ve Mîr Muhammed'in vergi baskısı karşısında Bafê’de gençler arasında direniş örgütleyen Elodîno, kısa zamanda bölgede nam salar. Elodîno ve arkadaşları köyün hemen yanındaki Dicle Nehri'nin geçtiği alana kale inşa ederek bölgeyi hakimiyetleri altına alır. Amed’ten Mûsûl ve Bağdat’a kadar uzanan Dicle Nehri'nin ortasına zincir atarak kelek üzerindeki (dönemin yük gemileri) tüccarlardan vergi alan Elodîno’nun, kısa bir süre sonra civar köylerin gençlerini de yanına çektiği belirtilir. İyi bir savaşçı olması ve Osmanlı ile Cizîr Mîrî’ne karşı giriştiği bu isyan nedeniyle Elo, halk arasında "Dîno-Deli" lakabını alır. Elodîno, bir komplo sonucu yakalanır. Mîr’in zindanında yapılan işkencelere boyun eğmez. Bir süre sonra buna dayanamayan Elodîno'nun yaşamını yitirdiği ifade edilir. Bunun yanında Elodîno hikayesinde birçok varyant bulunuyor. 

 

Elodîno, Kürtlerin “Robin Hood’u” olarak bilinir, hakkında ise çok sayıda şarkı bestelenir. Bunlardan en bilineni beste ise birçok sanatçı ve müzik grubunun seslendirdiği "Elo Dîno" şarkısıdır. 

 

KIZININ AĞIDI

 

Elodîno'nun işkencede katledilmesi üzerine kızı Seyran şu ağıtı yakar: "Weylê.., Kelha Bafê li belevanê / Kelha Bafê ya rengîn yadê li belevanê / Van tacir û kelekvana ji Diyarbekirê kelekên xwe berdanê / Weleh, qefla van kelekan li ber qesra bavê mi Seyranê / Yadê, tu wê xêrê bikê xêrê bi çavê xwe nebînê / Çawa te nehêla ez bi bavê xwe re têr bigerim ser hasilan û demanê / Yadê, weyla li min rebenê / Li min êsîrê / Xudê xirab bika mala Qaymeqamê Mûsil û zapitê Mihemed Begê Cizîrê / Çawa xeniqandin bavê min rebenê / Xwediyê şebekan û zincîrê.”

 

MA / Emrullah Acar