DÊRSIM - Kirmanckîyi çocuklara klamlarla öğreten müzisyen Zeynep Kılıç, "Dil insanın hafızasıdır. Hafızayı unutmak her şeyi unutmaktır" dedi. Sanatçı Musa Baki ise, “Kendimizi dilimizde buluyoruz” diyerek, anne ve babalara çağrıda bulundu. 

 

Asimilasyon ve otoasimilasyon kıskacındaki Kürtçenin Kirmanckî lehçesinin yaşatılmasında kültür ve sanat önemli bir rol oynuyor. Sanatçılar Zeynep Kılıç ve Musa Baki, hem yazarak hem söyleyerek hem de çocuklara öğreterek Kirmanckîyi ileriye taşımaya çabalıyor. 

 

Zeynep Kılıç, müzik hayatına İstanbul'da başladı ve Arif Sağ Müzik Eğitim Merkezi’nde ders aldı. Sonrasında Yüz Çiçek Açsın Kültür Merkezi (YÇAKM) bünyesinde kurulan grupta yer alan Zeynep Kılıç, uzun bir süre politik müzik yaptı ve birçok yerde sahne aldı. 

 

Kirmanckînin yok olmaya yüz tuttuğunu farkına vardığında ise kendi dilinde şarkılar söylemeye başladı. İlk albümü de kendi dilinde oldu. 14 yıldır Dêrsim'de yaşıyor ve çocuklara Kirmançkî öğretiyor. 

 

‘DİLİMİZDEN UZAKLAŞMIŞIZ' 

 

Zeynep Kılıç, Kirmançkînin kentte yeteri kadar konuşulmamasından dert yanarak, "Devlet dairelerine, resmi kurumlara gittiklerinde lazım olmamış. İşe girdiklerinde, işe gittiklerinde lazım olmamış. Ne yapacaklar bu dili öğrenmekle! Böyle düşünüyorlar. Ama şunun da farkında değiller; bu dil insanın her şeyidir. Dil insanın kendisidir. Dil kaybolduğunda sen de kayboluyorsun. Dilin yoksa kendini nasıl tanımlayacaksın? İnsan yaşamını dil üzerinden yürütür. Kültürün, kimliğin... her şey o dilin içindedir. O kaybolup gittiğinde sen kendini nasıl tanımlayacaksın? Bu bizim için acı bir durumdur. Uzaklaşmışız dilimizden" diye knouştu. 

 

 

KAYYIMDAN DARBE!

 

"Bu konuda neler yapabiliriz?" sorusu üzerine bazı sanatçılarla birlikte Dersim Belediyesi’nde çocuk korosu kurduklarını belirten Zeynep Kılıç, yaklaşık 100 çocuğun koroya katıldığını aktardı. Çocuklara Kirmançkî klam söylemeyi ve saz çalmayı öğrettiklerini ifade eden Zeynep Kılıç, aynı zamanda tiyatro ve dil kursları da verdiklerini dile getirdi. Belediye kayyım atanmasıyla bu çalışmaların tamamının son bulduğuna dikkati çeken Zeynep Kılıç, "Benim 150 öğrencim vardı. Kayyım geldi görevden aldı. Topluma, bu kültüre saygıları yoktu. Kayyım gelir gelmez kültüre dair ne varsa hepsini durdurdu. Hiçbir şey bırakmadı" diye konuştu. 

 

ÖĞRETMEKTEN VAZGEÇMEDİ

 

Zeynep Kılıç, çocukları yüzüstü bırakmadığını ve bireysel olarak çocuklara Kirmanckî klamlar öğretmeye devam ettiğini paylaştı. Bir dernekte yaklaşık 8 aydır haftanın belli günlerinde çocuklara klam öğreten Zeynep Kılıç, "Dili bilmeseler bile bu klamlar, Kirmanckînin akıllarında kalmasına yol açıyor. Merak ediyorlar, gidip sanatçıları dinliyorlar. Mutlu oluyorlar, tekrar ediyorlar. Bunlar hepsi bir yol aldırtıyor. Anne babaları, kardeşleri bunu görünce mutlu oluyorlar. Böyle böyle çocuklar dilleriyle barışıyorlar. Anne babalarına gidip ‘Dilimizi öğrenmek istiyoruz’ diyorlar. Böyle bir çaba içine giriyorlar" ifadelerini kullandı. 

 

‘DİL İNSANIN HAFIZASI’

 

Kirmanckînin evde konuşulmasının önemine değinen Zeynep Kılıç, klamların aynı zamanda dile ve kültüre dair hafızayı da koruduğunu vurguladı. Zeynep Kılıç, "Dil insanın hafızasıdır. O hafızayı unuttun mu her şeyi unutuyorsun. Mesela sabahları uyandığımızda minnetimizi (yakarış/dua) kendi dilimizle yapıyoruz. Kendi dilimizle cem bağlıyoruz. Ayrıca kendi insanlarınla yaşanmış olaylar üzerine, hikaye ve masallar üzerine konuşunca anadilinle o hafıza üzerinden konuşabiliyorsun. Şakalaşmaları, birbirine takılmaları, ağlamaları, doğuş ve varoluşları bu dilin ruhuyla oluyor" diye konuştu. 

 

Müzik hayatına İstanbul’da başlayan sanatçı Musa Baki de Kirmanckî besteler yapıyor. 3 yıl önce Dêrsim’e yerleşen Baki, en son Metin Kemal Kahraman ile birlikte Pülümür yöresine ait olan “Mele” şarkısını seslendirdi. 

 

 

‘KENDİMİZİ DİLİMİZDE BULUYORUZ’

 

"Kendimizi dilimizde buluyoruz" diyen Baki, Kirmanckînin kaybolmakla karşı karşıya olduğunun altını çiziyor. İstanbul’dan Dêrsim’e geldiğinde Kirmanckînin çok konuşulmadığını gördüğünü belirten Baki, "Özellikle gençlere ‘neden konuşmuyorsunuz’ diye sorduğumda bilmediklerini söylüyorlar. ‘Ben İstanbul’da konuşuyorum siz nasıl burada bilmiyorsunuz’ diyorum ama anladıklarını fakat konuşamadıklarını söylüyorlar” dedi.

 

‘HAFIZAYI KLAMLARLA AKTARIYORUZ’ 

 

Baki, "Dilimize ve kültürümüze çok önem vermiyoruz. Başkaları Kirmanckî şarkılara bayılıyor ama biz önem vermiyoruz ya da farkında değiliz" diye kaydetti. Seslendirdikleri klamlarla bir hafızayı da taşıdıklarının altını çizen Baki, "Klamların hepsinin bir geçmişi ve hikayesi var. Örneğin 38’den (Dêrsim Tertelesi) bu yana var olan o hafızayı bu klamlarla koruyoruz. Küçükken dinlediğimiz klamlar hala kulağımızda. Geçmişteki hafızayı klamlarla bugüne taşıyoruz” şeklinde konuştu.

 

‘ANNE BABALAR ÇOCUKLARINA ÖĞRETMELİ' 

 

Baki, Kirmanckînin sadece şarkılarla korunamayacağının da altını çiziyor. Dilin eğitim dili olması gerektiğini belirten Baki, bu noktada özellikle ailelere çok iş düştüğüne dikkati çekiyor. Baki, "Anne ve babalar çocukları ile konuşmalı, öğretmeliler. Çocuklar öğrendiği zaman unutmazlar. Okullardaki seçmeli derslere çocuklarını yazmalı ve göndermeli. Yani Kirmanckînin konuşulması gerekiyor. Gerekirse bu konuda kampanyalar yapılabilir” dedi.

 

"Dil kökümüzdür. Kökümüzden koparılırsak kayboluruz" diyen Baki, "Elimden geldiğince üretmeye devam edeceğim” dedi.

 

MA / Diren Yurtsever