WAN - "Bu Suça Ortak Olmayacağız" bildirisini imzaladığı için görevinden ihraç edildikten sonra kafelerde ve açık alanlarda ders veren Emrah Günok, "Dışarıda da üretilebildiğini gördüm, hayatımı sürdürebileceğimi gördüm.Yine olsa yine o imzayı atardım" dedi. 

 

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nde akademisyen Emrah Günok 2016'da 29 Nisan'da yayımlanan 389 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile görevinden ihraç edildi. Günok, kamuoyunda "Barış Metni" olarak bilinen "Bu Suça Ortak Olmayacağız" başlıklı bildirinin imzacılarından biri olduğu için hedef gösterildi. Hakkında "örgüt üyesi olmak" iddiasıyla başlatılan soruşturma ise halen devam ediyor. Günok'ın hayatını değiştiren gelişmelerin dönüm noktası ise  2016'da ders sırasında Cizîrli bir öğrencisinin gözyaşları oldu. Ağlayan öğrencine "ağlama nedenini" soran Gönok'un aldığı yanıt, onun akademik ve etik yönelimini belirleyen bir eşik oldu. Öğrencisi, ilan edilen sokağa çıkma yasakları sırasında evlerinin bombalandığını ve yıkıldığını anlatması üzerine dersi yarıda kesen Günok, o günü "artık tarafsız kalamayacağını anladığı an" olarak ifade ediyor. Kısa süre sonra "Bu Suça Ortak Olmayacağız" bildirisini imzalayan akademisyenlerden biri oldu. Bildiri, çatışmalı sürecin sona erdirilmesi ve barışçıl çözüm çağrısı içeriyordu, ancak imzacılar hakkında idari ve adli süreçler başlatıldı.

 

Olağanüstü Hal (OHAL) döneminde yayımlanan KHK'lerle kamu görevlerinden ihraç edilen ve hakların başlatılan soruşturma, gözaltına alınan, yargılanan yüzlerce akademisyen arasına yer alan Günok, ihraç edildiği günden bu yana üniversite amfileri yerine alternatif mekanlarda öğrencileri ve farklı meslek gruplarından yurttaşlarla bir araya gelerek 8 yıldır yıldır atölye çalışmalarını sürdürüyor. Yazı tahtası olmayan, projektör bulunmayan bu alanlar, kolektif düşünmenin ve tartışmanın mekanlarına dönüşüyor. Bu buluşmalarda yalnızca klasik felsefe metinleri ele alınmıyor, aynı zamanda hakikat, etik, şiddet, devlet ve yurttaşlık gibi kavramlar güncel deneyimler üzerinden tartışılıyor. Katılımcılar, hiyerarşik bir ders düzeni yerine yatay bir tartışma ortamında söz alıyor. 

 

'BU TALEP EŞİT YURTTAŞLIK TALEBİDİR'

 

Barış talebini halen sürdürdüğünü ifade eden Günok,"O zamanki talebimi bugün de dile getirmeye devam ediyorum. Bu talep, eşit yurttaşlık talebidir. Çok basitçe, duygusallaşmadan ve romantize etmeden ifade edecek olursam eşit yurttaşlık. Ne avantajlı tarafta olmak isterim ne de dezavantajlı. O basamağın ortadan kalkmasını, herkesin aynı haklara sahip olduğu bir toplum düzeninde yaşamayı istedim. İmzayı atma nedenim buydu. Dolayısıyla o talep hala geçerli. Ancak konjonktür çok değişti. O günkü koşullarla bugünküler tamamen farklı. Geçen zaman bizi de kişisel olarak dönüştürdü ve artık olduğumuz gibi değiliz" dedi. 

 

HAYATININ DÖNÜM NOKTASI

 

Wan'a gelişinin dördüncü yılında hayatını yönünü değiştiren o ana değinen Günok, "Ben buraya 2012 yılında büyük bir istekle geldim. Başka üniversitelerden arkadaşlarım 'Gel, bizimle çalış' dediler; ama ben uzun yıllar ÖYP (Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı) kapsamında buraya gelmiştim. Doğu'daki bir üniversitede akademisyen olarak istihdam edildiğinizde, yüksek lisans ve doktora yaptığınız programa geri dönebiliyorsunuz. 2005'te sınavla geldim ve 2012'ye, doktora tezimi bitirene kadar ODTÜ'ye geri dönerek orada asistan olarak görev yaptım. 2012'de tezim bittiğinde burada mecburi hizmetim vardı. Ama ben buraya zorunluluktan değil, isteyerek geldim. Kısa sürede ait olduğum yerde olduğumu hissettim. Söylediklerimin varoluşsal bir karşılık bulduğu bir yaşam düzenine geçtim. Ruh hâlim değişti. Öğrencilerimle aram çok iyiydi; mutlu, iletişim seviyesi yüksek ve tempolu bir hayatım vardı. Ta ki 2016'ya kadar. 2016'da verdiğim bir derste bazı öğrencilerimin ağladığını gördüm. Nedenini sorduğumda Cizre'de evlerinin bombalandığını, top atışlarına maruz kaldıklarını anlattılar. O ana kadar olayları medyadan takip ediyordum; ama bu raddeye vardığını düşünmemiştim. O ders benim için bir dönüm noktası oldu. En sevdiğim filozofu anlatıyordum; kendimden geçmiş bir şekilde konuşurken bir öğrencimin ağladığını görünce dersi kestim ve eve gittim. Dolaşımda olan imza metnini biliyordum. İmzalayacağımı söyledim ve imzaladım. Başımızın belaya gireceğini de biliyordum. İlk 128 imzacı arasında yoktum; 2 bin 212 imzacı arasında, yani ikinci dalgada yer aldım. Gelen tepkiler ve tehditler bir zıtlaşma duygusu yarattı. 'Madem böyle söylüyorsunuz, demek ki bu imzayı vermek boynumuzun borcudur' dedim ve bile bile imzacıların arasına katıldım" ifadelerini kullandı. 

 

'BARIŞ SIFIR NOKTASI'

 

"Barışın gerekliliğine inanıyor olmak ile vicdanın konumlanışı arasında bir fark yok" diyen Günok, bildiriyi imzalamayan akademisyenleri eleştirerek, "Yani vicdanım da bunu söylüyor, aklım da bunu söylüyor. Elbette ki barışın gerekliliğine inanıyorum. Barışın gerekliliğine inanmıyorum, barışın zaten sıfır noktası olduğunu düşünüyorum. Barışın gerekliliğine inanmakla vicdanın konumlanışı arasında bir fark yok. Vicdanım da aklım da bunu söylüyor. Barışı bozmak için bir şey yapmak gerekir. Bir şey yapanların ne yaptığını da gördüğüm için huzur içinde sürdürdüğüm hayatın tehdit altında olduğunu hissettim ve imza atmam gerektiğini düşündüm. Bunu özel bir kişi olarak değil, bir yurttaş olarak yaptım. Eşit yurttaşlık talebine sahip, aklı başında ve vicdanı yerinde herkesin yapması gereken bir şeydi. Akademisyen olmak da bunu gerektiriyordu. Felsefeciyiz; ağzımızdan çıkan sözün nereye varacağı belli değil. Sınıfta hakikatten, adaletten, evrensel değerlerden söz edip, mahallende yaşananları görmezden gelmek mümkün değildi. İmzacı profilini incelendiğin zaman sosyal bilimlerden daha duyarlı tepkiler geldiğini, doğa bilimler tarafının daha zayıf kaldığını gördüm. Doğa bilimleriyle ilgilenenler malzeme ile madde ile ilgilenenler içine ruh karışmamış, içine idrak karışmamış, toplumsallık karışmamış bir dünyayı anlamaya çalışan aktörler kendilerini bu siyasi gelişmelerin dışında hissettiler" diye konuştu.  

 

'BEN DÜŞÜNMEYE DEVAM EDECEĞİM'

 

İhraç sürecinin kendisi için bir kırılma ve yüzleşme dönemi olduğunu belirten Günok, geçen 8 yılın ardından akademisyenliği yalnızca bir meslek olarak görmediğini söyledi. Günok, "Akademik kimliğim, sürdürdüğüm yaşantım nedeni olmadığını fark ettirecek bir aydınlatma yaşadım. Ben şundan emin olmamı sağlayacak bir süreçten geçtim. Dile kolay 8 yıl geçti. 8 yılın sonunda çok rahat şunu söyleyebilirim: Ben akademiye gittikten sonra akademisyen olmadım, ben zaten akademik ruha sahipmişim. Öyle yaşıyor olmanın kendi içinde dezavantajları vardı. Boş kaldığım sürede bana para kazandıracak önlemlere alıp, bir takım işlere angaje edip para kazanabilirdim, çok daha farklı işler yapabilirdim. Ama hiç bir şey şu başında oturduğum uzağında geçirdiğim, yazmadan, okumadan geçirdiğim zaman, 'Nasıl olsa para kazanıyorum, önemli değil' dedirtmedi. Paradan önce geliyor bunu artık biliyorum. Anlamak, tartışmak, birinden bir şey öğrenmek, birilerinin benim söylediklerimden bir şekilde esin alarak düşünmesini sağlamak hiçbir para bunu ölçemez. Bunu anlamama vesile oldu. Dolayısıyla maaşları da onlara kalabilir, her şey onlara kalabilir. Sefillik benim olsun; ama ben düşünmeye devam edeceğim. Kamera karşısında olduğum için bunları söylemiyorum, samimi söylüyorum" şeklinde konuştu.

 

ATÖLYE GERÇEKLEŞTİRME FİKRİ

 

İhraç edildikten sonra Wan'da kalıp kalmama konusunda bir karar vermek zorunda kaldığını anlatan Günok, bu süreçte ihraç edilen akademisyenlerin farklı kentlerde dayanışma akademileri kurduğunu duyduğunu söyledi.  Bunun üzerine Wan'da da benzer bir girişim başlattıklarını ifade eden Günok, şöyle devam etti: "İşten atılınca Van'dan ayrılıp ayrılmamak arasında bir seçim yapmak zorunda kaldım. O sırada ihraç edilen akademisyenlerin dayanışma akademileri kurduklarını duydum. Bunun üzerine 'Van'da da bir dayanışma akademisi kuralım' dedik. Arkadaşlarıma 'Gelin, kendi alanlarınızda ders verin ben de felsefe anlatayım' dedim. Nisan'da ihraç edildik, Mayıs'ta bu kararı aldım. İlk dersim 'Entelektüelin siyasi sorumluluğu' üzerineydi. Bir süre burada kaldık, sonra koşullar bizi Mersin'e götürdü. Orada da ihraç edilen akademisyenlerle bir araya geldik. Bu kez çocuklarla felsefe yapma fikri doğdu. 'Çocuklar için felsefe' dersi açtım. Aileler çocuklarını getirdi ve harika bir sınıf oluştu. Hayatımın özel anlarından biridir. Daha sonra çocukların anne babaları siyasi felsefe dersi talep etti. İstanbul'a geçtim, Kocaeli Üniversitesi'nden ihraç edilen hocalarla tanıştım. 'Kocaeli'ye gel, ders anlat' dediler; kabul ettim. Gidip geldim. Pandemi sürecinde dersleri çevrim içi sürdürdük. Pandemi dönemi benim için çok verimliydi. Diploma zorunluluğu olmadan, sırf ilgi duyduğu için gelen farklı meslek gruplarından insanlarla çalışmak ayrı bir tatmin sağladı. Daha sonra eşimin göreve iadesi gerçekleşti ve yeniden Van'a döndük."

 

'EN BÜYÜK ENGEL IRKÇILIK'

 

Başlayan, Barış ve Demokratik Toplum Süreci'ne de değinen Günok, barış sürecinin önündeki en büyük engelin ırkçılık olduğu kaydederek, ancak klasik anlamdaki ırkçılıktan söz etmediğini vurguladı. Günok, şunları söyledi: "Barış sürecinin önündeki en büyük engelin, toplumun en alt katmanlarına kadar sirayet etmiş ırkçılık olduğunu düşünüyorum. Burada kastettiğim, yalnızca klasik anlamda bir ırkçılık değil; bağlam değiştirmiş, yeni biçimler kazanmış bir ırkçılık. Irkçılığı şöyle tanımlıyorum: Kendini bu toprakların ve devlet aygıtının sahibi gören bir kesimin, başka bir kesimi sömürülebilir görmesi ve bunu hak sayması. Birinin diğerini bedava çalıştırmayı meşru görmesi, onu yoksulluğa mahkûm etmesi ve bunu doğal kabul etmesi. Tarihte Almanların kendilerini üstün ırk olarak görmeleri nasıl başkalarını aşağılık ilan etmeyi gerektirdiyse bugün de benzer zihniyet biçimleri farklı şekillerde varlığını sürdürüyor. Bu nedenle sürecin önündeki en büyük engelin ırkçılık olduğunu düşünüyorum. oluşan dengeler değişiyor. Avrupa merkezli yapı sarsılıyor; Amerika ve diğer aktörlerin konumlanışı farklılaşıyor. Suriye ve Ukrayna örnekleri bu yeni güç mücadelelerinin sahası haline geldi. Kürt aktörlerin Suriye'de ortaya çıkışı da bu küresel dengeler içinde değerlendirilmeli. Bölgesel ve küresel güçlerin çıkar hesapları, yerel taleplerle iç içe geçmiş durumda. Bu tablo, geleceğe dair belirsizlikleri artırıyor. Gerçekten zor bir dünya resmi ile karşı karşıyayız. Faşizme kayan eğilimler güçlenirken, barışın sürdürülebilirliği de küresel dengelere bağlı hale geliyor."

 

'KÜRTLERİN ÖZGÜRLEŞMESİ EN ÖNEMLİ ADIM'

 

Kürtlerin özgürleşmesini barış sürecinin en önemli adımlarından biri olarak değerlendiren Günok, sözlerini şöyle sürdürdü: "Kürtlerin özgürleşmesi, barışın en önemli adımlarından biridir. Kürtçenin, Kürt şiirinin ve edebiyatının kamusal alanda görünür olması; bu dilin estetiğinin başka kulaklarda da yankı bulması gerekir. İnsan önce bir şarkının ahengine kapılır, sonra o dili öğrenmek ister, estetik duyarlılık zamanla siyasi bir sorumluluğa dönüşür. Anadolu'da iki temel dil konuşuluyor bir Türkçe diğeri Kürtçe. Bu topraklarda yaşayan biri olarak her iki dili de bilmek bir sorumluluktur. Kürtçe bilmediğim için utandığımı da söylemeliyim. Öğrenmeyi çok istiyorum ve en kısa zamanda başlayacağım."

 

'YİNE OLSA YİNE O İMZAYI ATARDIM'

 

"Bu Suça Ortak Olmayacağız" bildirisini imzaladığı için pişman olmadığının altını çizen Günok, şunları dile getirdi: "Yine olsa yine o imzayı atardım. Dışarıda da üretilebildiğini gördüm, hayatımı sürdürebileceğimi gördüm. Bu coğrafyada insanların çektiği acıları ölçecek bir terazi yok. Ama aynı zamanda inanılmaz bir direnç var. Bu direnci gördükten sonra aynı şeyi tekrar yaparım. Önemli olan direnmeye devam etmektir. Bazen varlığın, yokluğunda fark edilecek kadar güçlü olmalıdır. Hiç pişman değilim. Doğru olanı yaptım. Bu, üç ile ikiyi toplayıp beş bulmak gibi bir şey. Ben bulmuyorum; sonuç zaten beş. Ben, Ankaralıyım. 2012'de ilk kez buraya geldim. Geldikten sonra kendimi buraya ait hissettim ve burada mutlu oldum. Yaptığım şeyin anlamını gören insanlarla birlikte olmak istiyorum. Acımı paylaşabileceğim, acıma ortak olabilecek insanlarla yaşamak istiyorum. Benim için orası da burasıdır. Kendimi burada evimde hissediyorum."

 

MA / Zeynep Durgut-Lütfü Pala