NAVENDA NÛÇEYAN- Êrişên li ser Îranê berdewam dikin, lê ligel vê lêgerîna gelan a ji bo azadî û statuyê dê diyarker be. Li dijî daxwazên Kurdan, Tirkiye xwedî wê potansiyelê ye ku tevlî şer bibe.

 

Êrişên DYA-Îsraîlê yên li ser Îranê di roja 13'an de berdewam dikin. Her çend di destpêkê de bi hinceta tunekirina nukleerî hatin destpêkirin jî, êriş zêde bûne û rezervên petrol û gazê yên ku armanca rastîn a pevçûnê ne, hedef digirin.

 

Ev êrîş ku armanca wan misogerkirina ewlehiya Îsraîlê û paqijkirina herêma li dora rêya bazirganiya enerjiyê ya ÎMEC bû, potansiyela ku tevahiya Rojhilata Navînê, bi taybetî Kendavê, di nav xeleke êgir de, wekî bersivek ji êrişa dijber a Îranê, nîşan dane.

 

Êrişên ku wekî "Şerê Cîhanê yê Sêyemîn" hatine binavkirin ku armanc ew bû nexşeyên sed sal berê hatibûn xêzkirin nû bikin, dewletên ku teslîmbûn red kirin û ji derveyî kontrolê tevgeriyan, yek bi yek kişandin nav şerên navxweyî yên bêdawî. Hêzên serdest dest bi rêzkirina dewletên neteweyî yên li Rojhilata Navînê kirine ku îtaet nakin û red dikin ku dewlemendiya xwe parve bikin. Ev şerê berfireh ê parçekirinê di bin maskeyên anîna demokrasiyê û rizgarkirina mirovahiyê de hatiye veşartin. Di demeke wiha de ku Misir û Sûriye ku mudaxele li wan hat kirin, bi tevahî teslîm bûn û pevçûnên xwe didomînin û welatên din jî dibin qada pevçûnên navxweyî yên bêdawî.

 

ÎRAN DI BERÊ DE ISRAR DIKE

 

Berevajî yên din, berxwedana Îranê hukumdarên wê neçar kiriye ku li çareseriyên cuda bigere. Perçeyên mûşekên ku li ser Emîrtiyên Yekbûyî yên Ereban, Erebistana Siûdî, Behrêyn, Qeter, Azerbaycan û Tirkiyeyê dikevin, wekî hewldanek ji bo belavkirina şer li seranserê herêmê tên şîrovekirin. Wekî din, Îran, bi rêveberiya xwe ya teokratîk ku Faris, Kurd, Azerî, Belûç, Tirkmen û gelên din paşguh dike, jinan marjînalîze dike û mezhebên Şîe wekî reqîb dibîne, li şûna demokrasiyê ji bo gelê xwe, bi zêdekirina zilmê bersivê dide êrişan.

 

KURD BÛN YEK

 

Îran li Rojhilatê Kurdistanê êrişî rêxistinên ku berjewendiyên Kurdan diparêzin dike. Her wiha bi berdewamî êrişî Herêma Kurdistanê dike û bi komkujiyan bersiva daxwaza Kurdan a ji bo jiyaneke demokratîk dide. Her çend Kurdan ragihandibin ku ew ê li kêleka DYA û Îsraîlê yên serdest nesekinin jî, ew nikarin ji êrişên rejîmê xelas bibin. Kurd ku xwedî çandeke berxwedanê ya pir kevintir ji rejîma Îranê ya niha ne, hemû rêxistinên xwe di bin yek alayekê de kirine yek û berxwedana xwe gihandine lûtkeyê.

 

KURD DÊ NEBIN ALÎGIR

 

Şeş rêxistinên Kurd ên xwedî bîrdoziyên cihêreng li hev civiyan û bi berdewamî ragihandin ku ew ê nebin "amûr" di êrişên hêzên serdest de û ew dixwazin bi gelê Îranê re bi biratî bijîn. Kurdên ji paradîgmaya Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalanû îlham girtine, bi fikra neteweya demokratîk diyar kirin ku ew beşek ji Îranê ne û ew dixwazin ku hemû gel bi hev re wekhev û azad bijîn, bi statu, ziman û mîrata xwe ya çandî. Di vê çarçoveyê de, Kurdên ku di şer de bêalî dimînin, biryardariya xwe ya piştgiriya demokratîkkirina rejîmê nîşan didin. Piştî ku mafên xwe li Sûriyeyê bi bedêlên giran bêyî ku di şerê di navbera rejîma Esed û wekîlên hêzên serdest de alî bigirin, misoger kirin, li Îranê jî nêzîkî azadiyê ne. Ev bîrdozî ku wekî stratejiya "rêya sêyemîn" tê binavkirin, li ser rêgeza jiyaneke biratî, wekhev û azad ji bo hemû gelên Îranê hatiye avakirin.

 

DIBE KU TIRKIYE DAXIL BIBE

 

Di vê çarçoveyê de, Kurdên ku nêzîkî azadiyê ne, dikarin di vê pêvajoyê de bi sînorkirinên cidî re rû bi rû bimînin, her çend ew ji bo tu gelî gefê nexwin jî. Gefa herî girîng bêtehamuliya Tirkiyeyê ya li hember azadiya Kurdan e. Tirkiye ku her rê ceribandiye û ji êrişkirina li dijî statuya Kurdan li Herêma Feder û Rojava dudilî nekiriye, dê hebûnek li rojhilatê Kurdistanê jî wekî gef bibîne. Bi zanîna ku ew nikare bi qasî li Sûriyeyê bi azadî tevbigere, Tirkiye dê hewl bide ku bi rêya Azeiyên li wir Kurdan bikişîne nav şerê navxweyî. Sîstema Parastina Hewayî ya Patriot a li navçeya Kurecik a Meletiyê hat bicihkirin wekî hewldanek ji bo tevlêbûna şer derdikeve pêş. Tirkiye, dibe ku ji nişka ve bi îdîaya "mûşeka ji ji wî alî hat" bikeve nav şer bi Îranê re. DYA û Îsraîl dikarin Tirkiyeyê di senaryoya ku wan xêz kiriye de bikişînin nav şer. Motîvasyona Tirkiyeyê ya tevlêbûnê dê ew be ku rê li ber Kurdan bigire ku maf û statuya xwe bi dest bixin.

 

Her çend Tirkiye Abdullah Ocalan wekî sermuzakerevan qebûl kiriye û di nav sînorên xwe de pêvajoyek aştiyê dimeşîne jî, wê dest ji têgihîştina xwe ya rizgarkirina her çar perçeyên Kurdistanê wekî gefekê bernedaye. Her çend ev siyaseta sedsalî dibe ku li qadê derbasdariya xwe winda kiribe jî, Tirkiye berdewam dike. Li hember vê yekê, siyaset û dîplomasiya ku Kurd niha li seranserê cîhanê dimeşînin, digel hêza xwe ya leşkerî ya berxwedêr li qadê, dê azadiyê bîne. Îran dê di çarçoveya paradîgmaya neteweya demokratîk de bi gelên din re bi biratî bijî. Gef mezin e, lê Kurd ku bi hêza xwe tevdigerin û ji hêla daxwaz an gotinên xwe kesî ve nayên fermankirin, xwedî potansiyela herî mezin in ku azadiyê bînin.

 

Divê gelên Rojhilata Navînê li modela Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê binêrin û bibînin ku lêgerîna Kurdan modeleke jiyana hevbeş e. Ger Tirkiye pirsgirêka xwe ya navxweyî ya Kurd çareser bike û sîstema xwe li ser rêgezên demokratîkbûnê ji nû ve ava bike, mimkûn e ku bibe hêzeke mezin li herêmê. Bi vî rengî, Tirkiye karta anîna azadiyê ji bo tevahiya herêmê bi rêya Kurdan di destê xwe de digire. Tirkiye dê an vê kartê ji bo demokratîkbûnê û beşdarbûna di demokratîkbûnê de bikar bîne, an jî dê di trajediya ku netew-dewlet dijîn de li benda dora xwe bimîne.

 

MA / E. Pejder Altan